Bệnh thường gặp

Phương pháp chẩn đoán ung thư thanh quản và những tác dụng phụ khi điều trị bệnh bằng hóa trị, xạ trị

Ung thư thanh quản là một loại ung thư nguy hiểm và đang có dấu hiệu phát triển nhanh ở Việt Nam. Việc phát hiện bệnh càng sớm càng có lợi cho việc điều trị bệnh. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu về những phương pháp chẩn đoán ung thư thanh quản và tác dụng phụ khi điều trị bệnh bằng xạ trị và hóa trị qua bài viết sau.

Loading...

Phương pháp chẩn đoán ung thư thanh quản chính xác nhất hiện nay.

Thanh quản là cơ quan nằm trước cổ, nằm phía trên đường dẫn khí. Ung thư thanh quản là một dạng của ung thư vùng đầu cổ, các tế bào ác tính sinh ra trong các mô thanh quản. Ở Việt Nam bệnh đứng hàng thứ 4 trong các bệnh ung thư vùng đầu cổ sau ung thư vòm họng, ung thư mũi xoang và ung thư vùng hạ họng.

Bệnh có diễn biến âm thầm, bệnh nhân dễ nhầm với các bệnh khác. Việc thăm khám, sàng lọc ung thư thanh quản có vai trò quan trọng trong phát hiện và điều trị bệnh.

Khi bệnh nhân bị nghi ngờ mắc ung thư thanh quản sẽ được chỉ định làm các phương pháp sau để chẩn đoán bệnh:

1. Thăm khám lâm sàng.

Các bác sỹ sẽ tiến hành khám phần trong của má, môi, nướu, cổ họng, lưỡi để phát hiện các thay đổi bất thường trong khoang miệng. Bệnh nhân nên trình bày rõ tiền sử bệnh lý bản thân để các bác sỹ có thể đưa ra kết luận chính xác nhất về tình trạng bệnh.

2. Nội soi thanh quản gián tiếp.

Mục đích của phương pháp này là kiểm tra thanh quản, kiểm tra tuyến giáp và các hạch vùng để tìm các khối u. Một gương nhỏ dài  được sử dụng để kiểm tra thanh quản của bạn tìm kiếm những vùng bất thường và kiểm tra hai dây thanh âm có chuyển động bình thường hay không. Bác sỹ có thể sẽ xịt vào họng của bạn một loại thuốc gây tê tại chỗ giúp bạn tránh bị phản xạ nôn oẹ.

3. Nội soi thanh quản trực tiếp.

Một ống soi thanh quản sẽ được đưa vào cơ thể bạn thông qua mũi hoặc miệng.  Phương pháp này cho phép nhìn thấy các vùng  mà bác sỹ không nhìn thấy được trên gương. Thủ thuật gây tê tại chỗ giúp làm giảm sự khó chịu và chống lại sự nôn oẹ.

4. Chụp cắt lớp vi tính.

Máy tia X sẽ được nối với máy tính sẽ chụp hàng loạt các hình ảnh chi tiết của vùng cổ. Bệnh nhân có thể phải tiêm một chất nhuộm màu đặc biệt giúp cho thanh quản của bạn hiện rõ lên trên hình ảnh. Qua kết quả hình ảnh vi tính cho phép các bác sỹ có thể nhìn rõ các khối u vùng thanh quản hoặc các vị trí khác ở vùng cổ.

5. Sinh thiết.

Trong trường hợp nghi ngờ bệnh nhân mắc ung thư thanh quản, các bác sỹ sẽ lấy một mảnh nhỏ tổ chức để làm xét nghiệm. Các nhà giải phẫu bệnh sẽ nhìn vào mẫu bệnh phẩm dưới kính hiển vi điện tử để tìm các tế bào ác tính. Đây là phương pháp duy nhất để xác định khối u là ác tính hay lành tính để có hướng điều trị thích hợp.

Tiên lượng bệnh phụ thuộc vào các yếu tố như giai đoạn bệnh, vị trí, kích thước khối u, tuổi, giới tính và tình trạng sức khỏe bệnh nhân.

Các bác sĩ khuyên bạn nên đi khám tại các cơ sở chuyên khoa về ung bướu khi cơ thể có các biểu hiện bất thường như nổi hạch vùng cổ, ho, đau rát, cơ thể suy nhược, sụt cân nghiêm trọng.  Phát hiện sớm ung thư thanh quản giúp giảm thiểu chi phí điều trị, hạn chế tình trạng di căn.

Tác dụng phụ của điều trị ung thư thanh quản bằng xạ trị

Các phương pháp được sử dụng để điều trị ung thư rất mạnh. Rất khó giới hạn ảnh hưởng của điều trị để chi có tế bào ung thư bị cắt bỏ hoặc phá huỷ, tế bào lành cũng có thể bị phá huỷ. Đó là nguyên nhân tại sao điều trị ung thư thường gây ra các tác dụng phụ khó chịu.

Tác dụng phụ của quá trình điều trị ung thư thanh quản có những điểm khác nhau, chúng phụ thuộc chủ yếu vào loại và phạm vi của điều trị. Hơn nữa, mỗi bệnh nhân lại có những phản ứng khác nhau. Bác sĩ cố gắng lập kế hoạch điều trị sao cho có ít tác dụng phụ nhất. Bác sĩ, y tá, chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ chuyên khoa phát âm có thể giải thích tác dụng phụ của điều trị và gợi ý các cách để đối phó với chúng. Bệnh nhân cũng nên nói chuyện với một người bệnh khác. Trong nhiều trường hợp, một người làm công tác xã hội hoặc một thành viên khác trong đội ngũ nhân viên y tế có thể sắp xếp cho bệnh nhân đến gặp một người cũng được điều trị bâng phương pháp giống mình.

Tác dụng phụ của liệu pháp chiếu xạ:
Trong khi chiếu xạ, quá trình lành sẹo sau khi điều trị răng có thể là vấn đề. Đó là nguyên nhân tại sao bác sĩ muốn bệnh nhân của họ bắt đầu điều trị khi răng và lợi ở tình trạng tốt nhất. Bác sĩ thường khuyên bệnh nhân khám toàn bộ răng và điều trị tất cả các vấn đề về răng trước khi xạ trị bắt đầu. Điều quan trọng là bệnh nhân phải đến nha sĩ khám răng định kỳ vì miệng có thể nhạy cảm và dễ bị kích thích trong thời gian điều trị ung thư.

Trong nhiều trường hợp, miệng có thể bị nhạy cảm đau trong khi điều trị và một số bệnh nhân có thể bị đau miệng. Bác sĩ có thể gợi ý một loại nước súc miệng đặc biệt để làm tê miệng và làm giảm sự khó chịu. Xạ trị thanh quản gây ra những thay đổi ở nước bọt và làm giảm lượng nước bọt. Vì thông thường nước bọt bảo vệ răng nên bệnh nhân có thể bị sâu răng sau khi điều trị. Chăm sóc răng tốt có thể giữ cho răng và lợi khỏe mạnh và có thể làm cho bệnh nhân cảm thấy dễ chịu hơn.

Bệnh nhân phải cố gắng hết sức để giữ cho răng sạch. Rất khó để đánh bóng răng hoặc đánh răng theo cách bình thường, bệnh nhân có thể sử dụng gạc, một loại bàn chải đánh răng mềm hoặc một bàn chải đánh răng đặc biệt có đầu làm bằng bọt xốp thay cho sợi cước. Một loại nước súc miệng làm từ peroxid loãng (nước ôxy già), nước muối và bột sôđa có thể giữ cho miệng sạch và giúp bảo vệ răng không bị sâu. Bệnh nhân cũng nên sử dụng kem đánh răng có Florua và/hoặc là nước súc miệng có Florua để làm giảm nguy cơ bị sâu răng. Bác sĩ nha khoa có thể gợi ý một chương trình dùng Florua đặc biệt để giữ cho miệng khỏe mạnh.

Nếu hiện tượng giảm số lượng nước bọt làm cho miệng khô đến mức khó chịu, bệnh nhân nên uống nhiều nước. Một số bệnh nhân sử dụng một loại thuốc xịt đặc biệt (nước bọt nhân tạo) để làm giảm nhẹ chứng khô miệng. Bệnh nhân được điều trị bằng tia xạ thay cho phẫu thuật không phải mở khí quản. Họ có thể thở và nói chuyện bình thường mặc dù giọng nói của họ có thể thay đổi do điều trị. Hơn nữa, giọng nói của họ có thể yếu đi về cuối ngày và thường bị ảnh hưởng do thay đổi thời tiết. Sự thay đổi giọng nói và cảm giác có cục ở họng có thể do hiện tượng phù nề thanh quản vì chiếu xạ. Điều trị có thể gây đau họng. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc để giảm phù nề hoặc giảm đau.

Trong khi chiếu xạ, bệnh nhân có thể rất mệt mỏi, đặc biệt là những tuần cuối. Nghỉ ngơi là rất quan trọng nhưng bác sĩ thường khuyên bệnh nhân là cố gắng vận động khi có thể. Hiện tượng thường gặp là da ở vùng điều trị có thể bị đỏ hoặc khô. Da có thể tiếp xúc với không khí nhưng phải tránh ánh náng mặt trời và bệnh nhân nên tránh mặc các loại quần áo cọ sát vào vùng được điều trị. Trong thời gian điều trị tia xạ lông tóc thường không mọc ở vùng được điều trị; nếu mọc, thì nam giới không nên cạo. Chăm sóc da cẩn thận là rất quan trọng ở thời điểm này. Bệnh nhân sẽ được hướng dẫn cách giữ cho vùng da điều trị được sạch và không nên bôibất kỳ loại kem hoặc thuốc mỡ nào lên da trước khi chiếu xạ. Hơn nữa, bệnh nhân cũng không nên sử dụng bất cứ loại nước rửa hoặc kem nào vào các thời điểm khác mà không có lời khuyên của bác sĩ.

Một số bệnh nhân than phiền về việc chiếu xạ làm cho lưỡi của họ bị nhạy cảm. Họ có thể mất vị giác hoặc khứu giác hoặc miệng có vị đáng. Uống nhiều nước có thể làm giảm vị đắng trong miệng. Thông thường, bác sĩ, y tá có thể gợi ý các cách khác để làm giảm những vấn đề này. Và nên nhớ rằng, mặc dù những tác dụng phụ của chiếu xạ có thể không biến mất hoàn toàn nhưng hầu hết chúng sẽ giảm dần và bệnh nhân thường cảm thấy khỏe hơn khi điều trị đã kết thúc.

Tác dụng phụ của điều trị ung thư thanh quản bằng phẫu thuật hóa trị

Việc điều trị ung thư thanh quản khi kích thước khối u lớn thường là phải phẫu thuật, mổ nội soi đối với trường hợp ung thư thật nhỏ. Phẫu thuật ung thư thanh quản là việc cắt thanh quản một phần để bảo tồn hơi thở và tiếng nói, cắt thanh quản toàn phần khi ung thư ăn lan nhiều.

Tác dụng của phẫu thuật:

Sau phẫu thuật ung thư thanh quản, giữ cho bệnh nhân thoải mái là một phần quan trọng trong điều trị thường quy ở bệnh viện. Nếu bệnh nhân bị đau thì có thể sử dụng thuốc để giảm đau. Bệnh nhân nên thảo luận cởi mở với bác sĩ về các biện pháp giảm đau.

Trong vài ngày sau khi phẫu thuật, bệnh nhân có thể không ăn, uống được. Trước hết, sừ dụng một đường truyền tĩnh mạch để cung cấp dịch. Trong một hoặc hai ngày, ống tiêu hóa sẽ trở lại bình thường, nhưng bệnh nhân vần chưa thể nuốt được do họng vẫn chưa lành. Dịch và chất dinh dưỡng được đưa vào cơ thể qua một ống xông dạ dày (được đặt trong khi phẫu thuật qua đường mũi). Khi họng hết phù nề và vùng điều trị đã lành sẹo thì có thể rút ống xông ra. Lúc đầu, bệnh nhân có thể khó nuốt và bệnh nhân có thể cần hướng dẫn của y tá hoặc bác sĩ chuyên khoa phát âm. Dần dần, bệnh nhân sẽ quay trở lại với chế độ ăn bình thường.

Sau khi phẫu thuật, phổi và khí quản tiết ra rất nhiều dịch nhầy (đờm). Để lấy sạch đờm, y tá sẽ nhẹ nhàng hút bầng một ống nhựa nhỏ luồn qua lỗ mở khí quản. Sau đó, bệnh nhân học cách ho và hút dịch nhầy qua lỗ mở khí quản mà không cần sự trợ giúp của y tá. Trong một thời gian ngắn, bệnh nhân cũng có thể cần được hút bớt nước bọt vì họ bị khó nuốt do họng bị phù nề.

Thông thường, không khí được làm ẩm bằng các mô ở mũi và họng trước khi vào khí quản. Sau khi phẫu thuật, không khí trực tiếp đi vào khí quản qua lỗ mở khí quản và không được làm ẩm như bình thường. Trong bệnh viện, bệnh nhân được làm dễ chịu bằng một thiết bị đặc biệt làm ẩm không khí.

Trong vài ngày sau phẫu thuật cẳt thanh quản bán phần, bệnh nhân thở qua lỗ mở khí quản. Một thời gian ngắn sau đó, ống thông khí quản được lấy ra. Khoảng vài tuần tiếp theo, lỗ mở khí quản sẽ đóng lại. Như vậy, bệnh nhân có thể thở và nói chuyện bình thường mặc dù tiếng nói có thể không giống y như trước khi phẫu thuật.

Sau phẫu thuật cắt bỏ thanh quản toàn bộ, lỗ mở khí quản sẽ tồn tại vĩnh viễn. Bệnh nhân thở, ho, “hắt xì hơi” qua lỗ mở đó và phải học nói theo cách mới. ống thông khí quản được lưu lại ít nhất trong vài tuần (cho đến khi da ở xung quanh lỗ mở khí quản lành trở lại) và một số bệnh nhân tiếp tục sử dụng ống liên tục hoặc từng lúc. Nếu ống được rút ra, người ta thường thay thế bằng một núm mở thông khí quản nhỏ hơn. Sau một thời gian, một số bệnh nhân có thanh quản bị cắt có thể không cần sử dụng ống hoặc là núm mở thông khí quản nữa.
Sau phẫu thuật cắt thanh quản, một phần họng hoặc cổ có thể bị tê vì các dây thần kinh bị cắt. Hơn nữa, sau khi phẫu thuật để nạo vét hạch cố, vai và cố có thể bị yếu và cứng.

Tác dụng phụ của hóa trị liệu:

Tác dụng phụ của hóa trị liệu phụ thuộc chủ yếu vào loại thuốc được điều trị. Nói chung, thuốc điều trị ung thư ảnh hưởng tới các tế bào phân chia nhanh, như tê’ bào máu, tế vậy bệnh nhân có thể có các tác dụng phụ như khả năng chống nhiễm khuẩn giảm, chán ăn, buồn nôn, nôn hoặc đau miệng. Họ có thể cảm thấy yếu hơn và có thể bị rụng tóc.

Ảnh hưởng của điều trị tới việc ăn uống:
Mất cảm giác ăn ngon miệng có thể là vần đề đối với bệnh nhân được điều trị ung thư thanh quản. Bệnh nhân có thể không cảm thấy đói khi họ thấy khó chịu hoặc mệt mỏi.

Những người bị cắt thanh quản có thể chán ăn bởi vì phẫu thuật làm thay đổi khứu giác và vị giác. Xạ trị cũng có thể ảnh hưởng tới vị giác. Tác dụng phụ của hóa chất cũng làm cho bệnh nhân khó ăn ngon. Tuy nhiên, bổ sung dinh dưỡng đầy đủ là rất quan trọng. Ăn tốt có nghĩa là lấy đủ lượng calo và protein để ngăn chặn giảm cân, lấy lại sức mạnh và tái tạo lại các mô thường.

Sau khi phẫu thuật, bệnh nhân có thể phải học nuốt trở lại với sự trợ giúp của một y tá hoặc một bác sĩ chuyên gia phát âm. Một số bệnh nhân thấy thức ăn dạng lỏng dễ nuốt hơn; những bệnh nhân khác lại thấy nuốt thức ăn ở dạng rắn dễ hơn. Nếu khó ăn vì miệng bị khô do chiếu xạ, bệnh nhân có thể muốn thử các loại thức ăn trộn, mềm được làm ẩm bầng nước sốt hoặc nước thịt.

Một số bệnh nhân khác lại thích ăn súp đặc, bánh mềm và sữa bột có hàm lượng protein cao. Y tá và chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp bệnh nhân lựa chọn loại thức ăn phù hợp. Hơn nữa, nhiều bệnh nhân thấy ăn nhiều bữa ăn nhò và bữa ăn nhẹ trong ngày tốt hơn ăn ba bữa chính.

Chúc các bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

loading...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *